روکش PFM چیست و چرا کمتر استفاده می‌شود؟

روکش PFM چیست؟

روکش‌های PFM یا همان روکش‌های فلزی-سرامیکی، ترکیبی از یک زیرساخت فلزی و یک لایه پوششی از سرامیک هستند که سال‌ها به‌عنوان استاندارد طلایی در دندان‌پزشکی شناخته می‌شدند. این روکش‌ها به دلیل استحکام بالا و قیمت مناسب، محبوبیت زیادی داشتند؛ اما در دنیای امروزی جایگاه آن‌ها در حال تغییر است. با پیشرفت تکنولوژی و ظهور متریال‌های پیشرفته‌ای مانند روکش زیرکونیا و روکش ایمکس، روکش‌های PFM دیگر انتخاب اول نیستند.

دلیل اصلی این تغییر، محدودیت در زیبایی، عدم شفافیت طبیعی و احتمال مشاهده خط تیره خاکستری رنگ فلز در لبه‌های لثه است. امروزه بیماران بیشتر به دنبال درمان‌هایی هستند که علاوه بر دوام، ظاهری کاملا طبیعی و هماهنگ با دندان‌های واقعی داشته باشند.

روکش PFM یا همان روکش فلز سرامیک یکی از روش‌های رایج ترمیم دندان است که از دو بخش اصلی یک فریم فلزی در داخل و یک لایه سرامیکی در بیرون تشکیل می‌شود.

این ساختار دو لایه موجب شده روکش هم از نظر مقاومت مکانیکی قابل‌ اعتماد باشد و هم تا حدی ظاهر طبیعی‌تری نسبت به روکش‌های تمام فلزی داشته باشد. درواقع، روکش پی اف ام سال‌ها در دندان‌پزشکی استفاده شده و هنوز هم در بسیاری از درمان‌ها به‌خصوص وقتی استحکام اهمیت زیادی دارد، گزینه‌ای کاربردی به شمار می‌رود.

بخش فلزی روکش PFM

بخش فلزی در این ساختار نقش اسکلت اصلی را دارد. این فریم، پایه‌ای محکم برای قرار گرفتن لایه سرامیکی فراهم می‌کند و باعث می‌شود روکش در برابر فشارهای ناشی از جویدن، سایش و نیروهای روزمره دهان مقاومت خوبی داشته باشد.

به همین دلیل، روکش دندان فلزی سرامیکی اغلب برای دندان‌هایی که فشار بیشتری را تحمل می‌کنند، انتخاب قابل توجهی است. همچنین بخش فلزی کمک می‌کند روکش دوام بیشتری داشته باشد و احتمال شکست ساختاری آن کمتر شود.

بخش سرامیکی روکش PFM

لایه سرامیکی بیرونی برای زیبایی و هماهنگی با رنگ دندان‌های طبیعی طراحی شده است. این لایه روی فریم فلزی قرار می‌گیرد تا ظاهر نهایی روکش، شبیه دندان واقعی‌تر شود.

هرچند شفافیت و درخشندگی آن به اندازه روکش‌های تمام‌سرامیک یا زیرکونیا نیست، اما همچنان در بسیاری از موارد ظاهر قابل قبولی ایجاد می‌کند. این لایه سرامیکی کمک باعث می‌شود دندان ترمیم شده از نظر رنگ و فرم، کمتر توی چشم باشد و بتواند در لبخند بیمار جلوه‌ای مناسب ایجاد کند.

روکش PFM چه مزایایی دارد؟

از مهم‌ترین مزایای روکش PFM می‌توان به استحکام مناسب، سابقه طولانی استفاده و کاربرد گسترده در دندان‌های عقب اشاره کرد. این نوع روکش به‌ دلیل ترکیب فلز و سرامیک، تعادل خوبی میان دوام و زیبایی ایجاد می‌کند.

برای بیمارانی که می‌خواهند ترمیمی بادوام داشته باشند و در عین حال هزینه درمانشان خیلی بالا نباشد، این گزینه می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. همچنین در بسیاری از درمان‌های دندان‌پزشکی، این روکش به‌عنوان گزینه‌ای امتحان پس داده شناخته می‌شود.

استحکام مناسب برای جویدن

یکی از مهم‌ترین نقاط قوت این روکش، تحمل مناسب نیروهای جویدن است. وجود فریم فلزی باعث می‌شود این روکش در برابر فشارهای مکرر عملکرد خوبی داشته باشد و برای نواحی تحت فشار، به‌خصوص بعضی دندان‌های خلفی انتخاب مناسبی باشد.

وقتی بیمار در ناحیه عقب دهان نیاز به ترمیم داشته باشد، استحکام روکش اهمیت زیادی پیدا می‌کند و اینجاست که این مدل می‌تواند کارایی خوبی نشان دهد. این ویژگی باعث شده سال‌ها در درمان‌های دندان‌های آسیاب و نواحی پر فشار مورد استفاده قرار گیرد.

هزینه مناسب‌تر نسبت به برخی روکش‌ها

از نظر اقتصادی نیز معمولا گزینه‌ای مناسب‌تر نسبت به بعضی روکش‌های جدیدتر است. این موضوع برای افرادی که به دنبال ترمیمی با کیفیت قابل قبول و قیمت متعادل هستند اهمیت دارد. در بسیاری از کلینیک‌ها به دلیل هزینه مناسب و عملکرد قابل‌ قبول، هنوز هم مورد توجه قرار می‌گیرد.

بنابراین اگر بیمار به دنبال راه‌حلی باشد که هم دوام خوبی داشته باشد و هم از نظر هزینه فشار زیادی ایجاد نکند، این روکش می‌تواند انتخاب منطقی‌ای محسوب می‌شود.

چرا روکش PFM کمتر استفاده می‌شود؟

از این نوع روکش در درمان‌های جدید کمتر از قبل استفاده می‌شود و دلیل اصلی آن، پیشرفت روکش‌های تمام سرامیک و زیرکونیا است که از نظر زیبایی و بعضی ویژگی‌های فنی، برتری‌هایی نسبت به روکش‌های قدیمی‌تر دارند. امروزه بیماران بیشتر به دنبال ترمیم‌هایی هستند که ظاهر طبیعی‌تری داشته باشند و در لبخند، کمتر قابل تشخیص باشند.

از طرف دیگر، بعضی محدودیت‌های مربوط به ساختار فلزی و نیاز به تراش بیشتر دندان نیز باعث شده کاربرد این نوع روکش کاهش پیدا کند.

ظاهر کمتر طبیعی نسبت به روکش‌های جدید

یکی از مهم‌ترین دلایل کاهش استفاده از آن ظاهر کمتر طبیعی نسبت به روکش‌های جدیدتر است. وجود فریم فلزی در زیر لایه سرامیکی، باعث محدود شدن شفافیت و طبیعی بودن نهایی روکش می‌شود.

در نتیجه، در مقایسه با روکش‌های تمام‌سرامیک، امکان دارد طبیعی بودن آن کمتر به نظر برسد. این مسئله به‌خصوص برای بیمارانی که زیبایی ترمیم دندان‌های جلویی برایشان مهم است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

احتمال دیده شدن تیرگی کنار لثه

در بعضی موارد، استفاده از آن می‌تواند باعث دیده شدن یک خط تیره یا سایه فلزی در نزدیکی لثه شود. این اتفاق بیشتر زمانی دیده می‌شود که لثه کمی عقب‌نشینی کرده باشد یا نور در زاویه خاصی به دندان بخورد. این مشکل به‌خصوص در دندان‌های جلو می‌تواند از نظر زیبایی آزاردهنده باشد.

به همین دلیل بسیاری از افراد در نواحی قدامی، روکش‌هایی را ترجیح می‌دهند که چنین اثری ایجاد نکنند و ظاهر طبیعی‌تری داشته باشند.

نیاز به تراش بیشتر دندان

برای قرار گرفتن مناسب فریم فلزی و لایه سرامیکی، اغلب نیاز است از دندان مقدار بیشتری تراش داده شود. این موضوع یکی از محدودیت‌های آن است، زیرا دندان‌پزشک باید فضای کافی برای هر دو لایه ایجاد کند.

تراش بیشتر گاهی می‌تواند برای ساختار دندان مطلوب نباشد و همین نکته، در کنار سایر محدودیت‌ها، باعث شده بعضی درمان‌های جدید به سمت روکش‌های کم‌ تراش‌تر یا زیباتر بروند. با این حال، در موارد خاص هنوز هم می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.

4. احتمال لب پر شدن لایه سرامیکی

یکی دیگر از معایب روکشPFM این است که لایه سرامیکی بیرونی در اثر فشار زیاد، ضربه یا عوامل دیگر می‌تواند دچار لب‌پریدگی شود. اگرچه فریم فلزی زیرین استحکام خوبی ایجاد می‌کند، اما بخش سرامیکی همچنان می‌تواند آسیب‌پذیر باشد. البته با طراحی مناسب و رعایت اصول درمانی، این مشکل می‌تواند تا حد زیادی کاهش یابد، اما به‌طور کامل از بین نمی‌رود.

روکش PFM بهتر است یا زیرکونیا؟

انتخاب بین انواع روکش دندان به خصوص روکش PFM و زیرکونیا به این بستگی دارد که اولویت شما زیبایی است یا استحکام، و اینکه دندان موردنظر در ناحیه جلو قرار دارد یا عقب. هر دو گزینه در دندانپزشکی کاربرد دارند، اما شرایط بیمار می‌تواند نتیجه را تغییر دهد.

زیرکونیا	روکش PFM	ویژگی
طبیعی‌تر و شفاف‌تر	ظاهر قابل‌ قبول، اما گاهی سایه فلزی دارد	زیبایی
بسیار مقاوم و مدرن	مقاوم و مناسب برای فشار جویدن	استحکام
معمولا بالاتر	معمولا مناسب‌تر	هزینه
مناسب‌تر برای نواحی زیبایی‌محور	بیشتر برای دندان‌های عقب و بعضی موارد خاص	کاربرد
معمولا انتخاب بهتر	در بعضی از موارد، ولی با محدودیت زیبایی	مناسب برای دندان جلو
قابل استفاده، بسته به شرایط	می‌تواند گزینه خوبی باشد	مناسب برای دندان عقب

تفاوت از نظر زیبایی

زیرکونیا و سرامیک‌های جدید از نظر زیبایی معمولا ظاهر طبیعی‌تری دارند. دلیلش این است که نور را بهتر عبور می‌دهند و مثل روکش PFM محدودیت ناشی از فریم فلزی ندارند.

در نتیجه، اگر هدف اصلی بیمار داشتن لبخندی کاملا طبیعی باشد، زیرکونیا اغلب انتخاب مناسب‌تری است. با این حال، روکش PFM در بسیاری از موارد زیبایی قابل قبولی ارائه می‌دهد و هنوز هم در درمان‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تفاوت از نظر استحکام

هر دو می‌توانند مقاوم باشند، اما انتخاب به محل دندان و شرایط بیمار بستگی دارد. روکش PFM به دلیل وجود فریم فلزی، استحکام خوبی دارد و در برابر فشارهای جویدن عملکرد مناسبی نشان می‌دهد. از سوی دیگر، زیرکونیا هم به‌عنوان ماده‌ای قوی و بادوام شناخته می‌شود.

بنابراین استحکام تنها معیار انتخاب نیست و باید نوع دندان، فشار واردشده و نیازهای فرد هم بررسی شود.

تفاوت از نظر کاربرد

روکش PFM بیشتر برای بعضی دندان‌های عقب و مواردی که فشار جویدن بالاتر است، بررسی می‌شود. در مقابل، روکش زیرکونیا برای درمان‌های زیبایی‌محورتر هم بسیار پرکاربرد است. اگر دندان در ناحیه‌ای باشد که کمتر دیده می‌شود، روکش PFM هنوز هم می‌تواند انتخاب خوبی باشد.

اما برای دندان‌هایی که در لبخند نقش دارند، اغلب گزینه‌های جدیدتر ترجیح داده می‌شوند. درواقع، انتخاب بین این دو به موقعیت دندان و هدف درمان بستگی دارد، نه فقط به نام روکش.

روکش PFM برای چه کسانی مناسب است؟

برای همه بیماران یکسان نیست، اما در بعضی شرایط می‌تواند انتخاب خوبی باشد. این روکش بیشتر برای افرادی مناسب است که به دنبال ترکیبی از دوام، عملکرد قابل‌ قبول و هزینه منطقی هستند.

گاهی برای دندان عقب همچنان گزینه‌ای قابل بررسی است، به‌خصوص وقتی ظاهر دندان خیلی در مرکز توجه نیست. همچنین بیمارانی که محدودیت بودجه دارند، اغلب این نوع ترمیم را ترجیح می‌دهند.

دندان‌های عقب با فشار جویدن بالا

یکی از مواردی که می‌تواند در آن مناسب باشد، دندان‌های عقب هستند؛ جایی که فشار جویدن بیشتر است و استحکام اهمیت زیادی دارد. وقتی دندان در بخش خلفی دهان قرار دارد و کمتر دیده می‌شود، امکان دارد انتخاب کاربردی‌تری باشد.

در این شرایط، دوام و مقاومت معمولا از زیبایی مهم‌تر است و همین موضوع باعث می‌شود این روکش هنوز هم مورد استفاده قرار بگیرد.

بیمارانی با محدودیت بودجه

هزینه درمان برای بسیاری از بیماران نقش مهمی دارد. در چنین شرایطی، می‌تواند از نظر اقتصادی گزینه‌ای مناسب‌تر نسبت به بعضی روکش‌های جدیدتر باشد. برای کسانی که می‌خواهند درمان قابل‌ قبول داشته باشند اما هزینه‌ها را هم مدیریت کنند، این روکش انتخاب قابل بررسی‌ای است.

البته تصمیم نهایی باید با مشاوره دندان‌پزشک گرفته شود تا بیمار از نظر عملکرد و زیبایی نیز رضایت داشته باشد. در بسیاری از موارد، بررسی بهترین روکش دندان دقیقا به همین تعادل بین قیمت، دوام و ظاهر مربوط می‌شود.

چه زمانی بهتر است روکش PFM انتخاب نشود؟

در بعضی شرایط، بهترین گزینه نیست و بهتر است درمان‌های جدیدتر بررسی شوند. مخصوصا زمانی که زیبایی دندان، هماهنگی رنگ و طبیعی بودن ظاهر اهمیت زیادی دارد. در ناحیه لبخند، بیمار اغلب انتظار دارد ترمیم به‌ سختی قابل تشخیص باشد. همچنین اگر فرد به فلز حساسیت داشته باشد یا از دیده شدن سایه فلزی نگران باشد، بهتر است گزینه‌های دیگر مدنظر قرار گیرند.

دندان‌های جلویی و ناحیه لبخند

در دندان‌های جلویی و ناحیه لبخند، زیبایی و طبیعی بودن رنگ اهمیت بسیار زیادی دارد. چون این دندان‌ها در زمان صحبت و خندیدن کاملا دیده می‌شوند، هر نوع تفاوت رنگ یا تیرگی می‌تواند جلب توجه کند.

به دلیل ساختار فلزی-سرامیکی خود، همیشه نمی‌تواند همان شفافیت و طبیعی بودن روکش‌های تمام سرامیک را ایجاد کند. به همین دلیل، برای دندان‌های جلویی معمولا گزینه‌های زیباتر ترجیح داده می‌شوند.

حساسیت به فلز یا نگرانی زیبایی

اگر بیمار سابقه حساسیت به فلز داشته و یا از نظر ظاهری بسیار حساس باشد، باید قبل از انتخاب بررسی دقیق‌تری انجام شود. بعضی افراد فقط به دوام فکر نمی‌کنند، بلکه به طبیعی بودن رنگ و هماهنگی با دندان‌های مجاور هم اهمیت می‌دهند.

در این موارد، شاید انتخاب ایده‌الی نباشد. گاهی هم مقایسه‌هایی مثل تفاوت روکش ایمکس و زیرکونیا می‌تواند به بیمار کمک کند تا بین گزینه‌های زیبایی‌محور تصمیم بهتری بگیرد.

ماندگاری روکش PFM چقدر است؟

این نوع روکش در صورت طراحی مناسب و مراقبت خوب، می‌تواند ماندگاری قابل‌ قبولی داشته باشد. اما عمر آن به عواملی مثل بهداشت دهان، فشار جویدن، کیفیت ساخت و مهارت درمان وابسته است.

اگر بیمار به خوبی از دندان‌هایش مراقبت کند، احتمال دوام روکش بیشتر می‌شود. درواقع، طول عمر روکش دندان فقط به نوع متریال وابسته نیست، بلکه رفتار روزمره بیمار هم نقش مهمی دارد.

عوامل کاهش عمر روکش PFM

مواردی مانند دندان‌قروچه، بهداشت ضعیف، پوسیدگی زیر روکش، ضربه و چکاپ نامنظم می‌توانند عمر روکش PFM را کم کنند. اگر بیمار شب‌ها دندان‌قروچه داشته باشد یا فشار زیادی به دندان‌ها وارد کند، امکان لب‌پریدگی یا آسیب بیشتر می‌شود. همچنین بی‌توجهی به تمیز نگه داشتن دندان و مراجعه نکردن منظم به دندان‌پزشک، می‌تواند باعث بروز مشکلات جدی‌تر شود.

• دندان‌قروچه
• بهداشت ضعیف
• پوسیدگی زیر روکش
• ضربه
• چکاپ نامنظم

مراقبت از روکش PFM

برای افزایش دوام این روکش بهتر است موارد زیر رعایت شوند:

1. مسواک‌زدن منظم، مخصوصا بعد از وعده‌های غذایی
2. استفاده روزانه از نخ دندان
3. انجام چکاپ‌های دوره‌ای دندان‌پزشکی
4. کنترل دندان‌قروچه در صورت وجود
5. پرهیز از فشار شدید مثل شکستن مواد سخت با دندان

سوالات پرتکرار

۱. روکش PFM دقیقا چیست؟

ترکیبی از یک پایه فلزی (برای استحکام) و یک لایه سرامیکی (برای زیبایی) است. این دو ماده با هم ترکیب شده‌اند تا هم دوام بالا و هم ظاهر شبیه به دندان را فراهم کنند.

۲. چرا بعضی از پزشکان امروزه کمتر روکش PFM پیشنهاد می‌دهند؟

دلیل اصلی، محدودیت‌های زیبایی است. در این روکش‌ها، احتمال دیده شدن لبه خاکستری فلز در مرز لثه وجود دارد و همچنین شفافیت آن‌ها به اندازه روکش‌های جدید مانند زیرکونیا نیست.

۳. تفاوت اصلی روکش PFM با زیرکونیا در چیست؟

اصلی‌ترین تفاوت در متریال و زیبایی است. زیرکونیا یک روکش تمام سرامیک و بسیار باکیفیت است که هم استحکام فوق‌العاده‌ای دارد و هم به دلیل عدم وجود فلز، شفافیت و زیبایی بسیار نزدیک به دندان طبیعی را ارائه می‌دهد.

۴. آیا باعث ایجاد حساسیت یا تغییر رنگ لثه می‌شود؟

بله، در بعضی افراد می‌تواند حساسیت به فلز وجود داشته باشد. همچنین با گذشت زمان و تحلیل لثه، زیر لایه سرامیکی، فلز نمایان شده و باعث ایجاد یک خط تیره یا خاکستری در لبه‌های لثه می‌شود که از نظر زیبایی خوشایند نیست.

۵. ماندگاری این روکش چقدر است؟

اگر بهداشت دهان و دندان رعایت شود و چکاپ‌های منظم انجام گیرد، این روکش‌ها می‌توانند ۱۰ تا ۱۵ سال یا بیشتر دوام بیاورند. با این حال، عوامل مثل دندان‌قروچه و پوسیدگی زیر روکش می‌تواند این مدت را کاهش دهد.

۶. چه عواملی باعث شکست زودرس روکش PFM می‌شود؟

عواملی مانند دندان‌قروچه (فشار زیاد)، بهداشت ضعیف که منجر به پوسیدگی زیر روکش می‌شود، ضربه‌های ناگهانی و عدم مراجعه منظم به دندان‌پزشک برای کنترل وضعیت سلامت دندان‌ها از عوامل اصلی کاهش عمر روکش هستند.

جمع‌بندی

روکش PFM هنوز در بسیاری از درمان‌ها قابل استفاده است و به‌طور کامل کنار گذاشته نشده، اما امروزه در مقایسه با گزینه‌های جدیدتر، کمتر انتخاب می‌شود. دلیل اصلی این موضوع، محدودیت‌های زیبایی آن است؛ به‌خصوص در ناحیه‌های جلویی دهان که شفافیت و ظاهر طبیعی اهمیت بیشتری دارد.

همچنین در بعضی موارد، احتمال دیده شدن تیرگی لثه یا لبه فلزی می‌تواند نتیجه نهایی را از نظر ظاهری تحت‌ تاثیر قرار دهد. با این حال، PFM از نظر استحکام هنوز جایگاه خود را دارد.

در بسیاری از موارد نیز تعویض روکش ایمپلنت  به سمت مواد جدیدتر مثل زیرکونیا انجام می‌شود، چون هم ظاهر طبیعی‌تری دارند و هم بافت لثه را بهتر حفظ می‌کنند. برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید از سایت دکتر حکیمانه کمک بگیرید.